Гвозденим Кораком Предака

Prokuplje – tiha prestonica Toplice koja je preživela sve
Postoje gradovi koji se osvajaju, ruše i ponovo grade – i postoje oni koji se pamte po trajanju pored prvobitnih rušenja, zdržava dušu. Prokuplje pripada ovim drugima. Neupadljivo na prvi pogled, ali istorijski tvrdo kao stena Hisara pod kojim je nastalo, Prokuplje je vekovima bilo srce Toplice – njena prestonica i u ratu i u miru.
Ovde istorija ne stoji u prašnjavoj vitrini. Ona hoda ulicama, šapuće iz temelja kuća i gleda sa brda koje je videlo više vojski nego što ih pamte knjige.
Grad koji je stariji od svog imena
Pre nego što je dobilo ime, Prokuplje je već živelo. U rimsko vreme ovde je postojalo naselje Hammeum, važno uporište na putevima koji su povezivali Niš sa unutrašnjošću Balkana. Topli izvori, plodna dolina i prirodna zaštita brda Hisar učinili su da život ovde nikada ne prestane.
Kada su Sloveni stigli, nisu zatekli pusto mesto – zatekli su grad. I nadogradili ga. Tako je, vekovima kasnije, nastalo Prokuplje kakvo poznajemo – slovensko, srpsko, ali duboko ukorenjeno u antičko tlo.
Hisar – kamen koji pamti državu
Iznad grada stoji Hisar. Ne kao ruševina, već kao svedok. U srednjem veku, posebno u doba Nemanjića, Prokuplje je bilo granični grad srpske države – bedem prema Vizantiji, a kasnije prema Osmanlijama. Ko je držao Prokuplje, držao je Toplicu.
Zato je grad rušen više puta nego što je brojao mirne decenije. I svaki put se vraćao. Ne kao isti, ali kao svoj.
Pod Turcima – vekovi tišine i otpora
Pad pod osmansku vlast doneo je dugu noć. Prokuplje nije nestalo, ali je potisnuto. Postalo je kasaba, mesto bez političke moći, ali ne i bez pamćenja. Srpski narod je opstajao kroz crkvu, porodicu i zemlju.
Toplica je u tom periodu bila kraj iz kojeg se odlazilo, ali i u koji se vraćalo. I kad god bi došlo vreme buna, Prokuplje je bilo jedno od prvih mesta koje se budilo.
1878 – povratak u istoriju
Oslobođenje od Osmanlija 1878. godine vratilo je Prokuplje u središte događaja. Grad postaje administrativni, kulturni i politički centar Toplice. Ovde se formiraju institucije, škole, sudovi. Prokuplje tada konačno preuzima ulogu koja mu istorijski pripada – topličke prestonice.
Ali mir nije dugo trajao.
Toplički ustanak – rana i ponos
Prvi svetski rat doneo je jednu od najtežih, ali i najslavnijih stranica istorije ovog kraja – Toplički ustanak 1917. godine. Prokuplje i njegova okolina bili su simbol otpora jedini masovni ustanak u porobljenoj Evropi tog vremena.
Grad je platio strašnu cenu. Spaljen, opustošen, oplakan. Ali nije pokoren.
Grad koji se uvek vraća
Dvadeseti vek doneo je nove ratove, nove države i nova razočaranja. Ipak, Prokuplje je ostalo ono što je uvek bilo – oslonac Toplice. Ne najveći, ne najglasniji, ali najpostojaniji.
Danas, kada hodate njegovim ulicama, ne hodate samo kroz grad. Hodate kroz slojeve vremena. Ispod asfalta su rimski temelji. Iznad vas je Hisar. A između – narod koji je naučio da opstaje.
Prokuplje nije grad koji se nameće.
Prokuplje je grad koji traje.
I baš zato je prestonica Toplice – po pravu istorije, a ne po odluci.